O psychoterapii

Terapia Akceptacji i Zaangażowania

Terapia Akceptacji i Zaangażowania (w skrócie ACT, czytane jako akt, po angielsku „działać”) jest kierunkiem psychoterapii wywodzącym się z tzw. nurtu terapii poznawczo-behawioralnych. Tym, co charakterystyczne dla terapii poznawczo-behawioralnych, jest podkreślenie, że za problemy natury psychicznej w dużej mierze odpowiadają nasze myśli i przekonania. Terapia ACT podkreśla również, że ważne są nasze pragnienia i cele, które pozwalają na życie pełnią życia. 

Podejście ACT opiera się na założeniu, że cierpienie jest wspólnym doświadczeniem wszystkich ludzi – każdy człowiek w pewnym momencie swojego życia odczuwał nieprzyjemne emocje, np. głęboki smutek, żal, złość, lub zmagał się z przykrymi myślami. Według terapii ACT, ból jest naturalną konsekwencją życia, ale zdarza się także, że ludzie cierpią niepotrzebnie, gdy na przykład ze względu na swoje myśli lub uczucia, mają trudność, aby przystosować się do sytuacji, w jakiej się znajdują. 

Według terapii ACT główną przyczyną cierpienia natury psychicznej jest umiejętność posługiwania się językiem (w formie mowy, myśli, pisma, itp.). Niewątpliwym jest, że gdybyśmy jako ludzie nie potrafili się ze sobą komunikować i używać języka (w tym także myśleć), prawdopodobnie nadal funkcjonowalibyśmy na etapie człowieka pierwotnego. Jednak to, że posługujemy się językiem ma też swoją ciemną stronę. Potrafimy zapamiętać i opisać przykre doświadczenia; w trudnej sytuacji potrafimy sami siebie nazywać niezbyt przyjemnymi określeniami; potrafimy kojarzyć nieprzyjemne uczucia i przeżycia ze słowami, tak, że wzdrygamy się na sam dźwięk słowa „pająk”, lub smucimy się na dźwięk słowa „śmierć”. 

Niektóre osoby cierpią, ponieważ nieustannie wspominają smutne lub straszne wydarzenia ze swojego życia. Inni są tak owładnięci swoimi emocjami lub myślami, że nie mają siły podjąć żadnych działań. Wielu ludziom myśli lub emocje dyktują co mogą, a czego nie mogą robić. O takich sytuacjach terapeuta ACT powiedziałby, że są związane z niskim poziomem elastyczności psychologicznej, którą można rozwinąć podczas psychoterapii. 

W trakcie Terapii Akceptacji i Zaangażowania rozwija się własną elastyczność psychologiczną, poprzez naukę odróżniania tego czym są nasze myśli i uczucia od tego, czym są nasze własne decyzje i działania. Terapeuta ACT zaprasza klienta do tego, aby spojrzał z nowej perspektywy na swoje nawyki myślowe. W trakcie terapii dużo uwagi poświęca się także temu, co dla klienta jest najważniejsze, a więc jakie są jego wartości, cele i pragnienia. Ich odszukanie pozwala nakierować pracę terapeutyczną na kierunki, w których chce się rozwijać. Praca nad rozwijaniem elastyczności psychologicznej jest związana także z nauką zwracania uwagi na to, co w danej chwili dzieje się w naszym otoczeniu („tu i teraz”). Taki trening uważności pozwala zarówno głębiej przeżywać codzienne momenty i odnajdywać w nich piękno, jak też spokojnie zaakceptować pewne nieprzyjemności, które są nieodłączną częścią życia każdego człowieka. 

Aby dowiedzieć się więcej o Terapii Akceptacji i Zaangażowania, można sięgnąć do podręczników samopomocy, opartych na tym podejściu. Obok prezentuję te z nich, które w języku polskim są dostępne w sprzedaży w księgarniach.

Steven Hayes i Spencer Smith, W pułapce myśli. Jak skutecznie poradzić sobie z depresją, stresem i lękiem. Gdańsk: GWP (2016).

Kelly G. Wilson i Troy DuFrene, W sieci natrętnych myśli. Jak uwolnić się od bezustannej walki z lękiem i niepokojem. Gdańsk: GWP (2018).

Avigail Lev, Matthew McKay, Michelle Skeen i Patrick Fanning, Relacje na huśtawce. Jak uwolnić się od negatywnych wzorców zachowań? Gdańsk: GWP (2018).

Russ Harris, Pułapka szczęścia. Jak przestać walczyć i zacząć żyć. Białystok: SA (2012).

O arteterapii

Terapia z wykorzystaniem sztuki

Arteterapia, czyli leczenie przez sztukę, to rodzaj terapii, która poprzez wykorzystanie kreatywności przyczynia się do poprawy stanu psychicznego i fizycznego klienta.

Podczas spotkań arteterapeutycznych klient ma możliwość wyrażania własnych emocji i myśli, poprzez korzystanie z artystycznych form wyrazu (np. rysunku, obrazu, fotografii, poezji). Dzięki wykorzystaniu środków artystycznych klient ma okazję przyjrzeć się z innej perspektywy swojemu wnętrzu, lub swoim trudnościom. Proces kreatywny jest działaniem, który pozwala rozwinąć poczucie własnej wartości oraz nadać sens zjawiskom, z którymi spotykamy się na co dzień. Badania naukowe wykazują, że działania arteterapeutyczne są skuteczne w radzeniu sobie z obniżonym nastrojem, depresją i zaburzeniami lękowymi (także tymi, które są wynikiem traumy) oraz w sytuacji zmagania się z trudną sytuacją życiową, np. przewlekłą chorobą, czy utratą bliskiej osoby.

Arteterapia jest także środkiem wyrażania siebie, wypracowywania autentycznej asertywności i umacniania własnego poczucia tożsamości (np. związanej z rolami płciowymi i społecznymi – kobiecością i męskością, orientacją seksualną, rodzicielstwem). Wspiera również poczucie własnych kompetencji i możliwości.

Jedną z form arteterapii jest także doświadczanie i analizowanie istniejących dzieł sztuki – obrazów, fotografii, książek, filmów, czy muzyki.

Uczestniczenie w procesie arteterapii nie wymaga umiejętności artystycznych – nie jest tu istotne, czy efekty pracy są ładne i estetyczne. To co jest istotne, to wartość jaką wytworzone dzieło ma dla klienta i procesu terapeutycznego. Analizując wytworzone prace, wspólnie zastanawiamy się nad zawartymi w nich znaczeniami i symbolami.

W sesjach arteterapeutycznych mogą także uczestniczyć osoby, zajmujące się profesjonalnie sztuką i twórczością. W tym przypadku terapia koncentruje się dodatkowo na poszukiwaniu sposobów, w jakich własna wrażliwość na sztukę może pomóc w radzeniu sobie z problemami.

W swojej pracy łączę procesy arteterapeutyczne z rozwijaniem elastyczności psychologicznej, opartej na modelu Terapii Akceptacji i Zaangażowania (opisanej powyżej).

Przykładowe prace wykonane w procesie arteterapii

Zajęcia z arteterapii na katowickiej Akademii Sztuk Pięknych

Fotografia z projektu Agi Szuścik „To się nie zdarza”, dotyczącego raka szyjki macicy. Więcej o działaniach dr Agi Szuścik można przeczytać tutaj